Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası Nedir?

Ortaklığın giderilmesi (eski adıyla izale-i şuyu); bir taşınır veya taşınmaz mal üzerindeki paylı mülkiyet ya da elbirliğiyle mülkiyet (miras ortaklığı vb.) ilişkisini sonlandırarak, mülkiyetin bireysel mülkiyete dönüştürülmesini veya satılarak bedelinin paylaştırılmasını sağlayan bir dava türüdür.

Mülkiyet hakkı tek bir kişiye ait olabileceği gibi, birden fazla kişiye de ait olabilir. Paydaşlar arasındaki anlaşmazlıkları çözmek ve mülkiyet üzerindeki belirsizliği gidermek amacıyla bu dava açılır.

Hukuki Dayanağı (TMK m. 698 ve m. 642)

TMK m. 698 (Paylı Mülkiyet): Hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylaşmayı isteme hakkı sınırlandırılmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını her zaman isteyebilir.
TMK m. 642 (Miras Ortaklığı): Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın (terekenin) paylaşılmasını Sulh Hukuk Mahkemesinden isteyebilir.

Ortaklığın Giderilmesi Yolları (Aynen Taksim ve Satış)

Mahkeme, ortaklığın giderilmesine iki yöntemden biri ile karar verir:

1. Aynen Bölüşme (Aynen Taksim)

Malın fiziken/fiziksel olarak parçalara bölünerek paydaşlara dağıtılmasıdır.

Mahkemece teknik bilirkişi incelemesi yapılır.
Taşınmazın yüzölçümü, imar durumu, niteliği ve paydaş sayısı dikkate alınarak bölüştürmenin mümkün olup olmadığı araştırılır.
Aynen taksim durumunda değer denkliği sağlanamazsa, eksik değere sahip paya nakden denkleştirme bedeli (ivaz) eklenir.

2. Satış Suretiyle Giderilme (Açık Artırma İle Satış)

Taşınmazın aynen bölünmesi imkânsızsa veya bölünme durumunda malın değerinde önemli bir azalma meydana gelecekse, mahkeme ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verir.

Satış, Mahkeme Satış Memurluğu veya İcra Dairesi aracılığıyla açık artırma usulüyle yapılır.
Satıştan elde edilen net bedel, payları oranında tüm ortaklara/mirasçılara dağıtılır.

Dava Süreci Özet Tablosu

Husus

Açıklama

Hukuki Dayanak

TMK m. 698 (Paylı Mülkiyet) ve TMK m. 642 (Miras Ortaklığı)

Davacı (Aktif Husumet)

Paydaşlardan veya mirasçılardan herhangi biri

Davalı (Pasif Husumet)

Davayı açmayan diğer tüm paydaşlar / mirasçılar (Zorunlu Taraf Teşkili)

Görevli Mahkeme

Sulh Hukuk Mahkemesi (HMK m. 4)

Yetkili Mahkeme

Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (Kesin Yetki)

Zamanaşımı

Herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.

Miras Ortaklığında İzale-i Şuyu

Elbirliğiyle mülkiyetin en yaygın biçimi miras ortaklığıdır (tereke). Murisin ölümünden sonra terekede yer alan taşınmazlar üzerinde tüm mirasçılar elbirliğiyle malik olurlar.

Mirasçılar arasında taşınmazların paylaşımı konusunda rızaen bir anlaşma sağlanamazsa, tek bir mirasçının dahi Sulh Hukuk Mahkemesine başvurarak izale-i şuyu davası açması yeterlidir.

İzale-i Şuyu Davasında Satış İşlemleri Nasıl Yapılır?

Mahkemenin "satış suretiyle ortaklığın giderilmesi" kararının kesinleşmesinden sonra izlenen adımlar şunlardır:

Satış Memurluğuna Başvuru: Taraflardan birinin talebiyle dosya Satış Memurluğuna gönderilir.
Kıymet Takdiri (Değer Tespiti): Bilirkişilerce taşınmazın güncel piyasa rayiç değeri tespit edilir ve rapor taraflara tebliğ edilir.
Açık Artırma İlanı: Satış ilanı elektronik satış portalında yayımlanır.
İhale ve Paylaşım: Taşınmaz elektronik ortamda ihale edilerek en yüksek teklifi verene satılır. Elde edilen bedelden satış masrafları çıkarıldıktan sonra kalan tutar paydaşların hisseleri oranında hesaplarına aktarılır.

Ortaklığın Giderilmesi Davası Ne Kadar Sürer?

İzale-i şuyu davalarının süresini etkileyen en önemli unsur taraf teşkilinin sağlanmasıdır. Davada tüm paydaşların/mirasçıların yer alması zorunludur.

Paydaş veya mirasçı sayısının çokluğu,
Taraf tebliğ süreçleri (yurtdışı tebligatı veya ilaninen tebligat gereksinimi),
Keşif ve bilirkişi raporu alma süreçleri,
Kıymet takdirine itirazlar.

Bu usul süreçleri ve mahkemelerin iş yüküne bağlı olarak, bir ortaklığın giderilmesi davasının ilk derece mahkemesindeki yargılama süresi ortalama 1 - 1,5 yıl sürmektedir. Taraf sayısının çok fazla olduğu karmaşık dosyalarda bu süre uzayabilir.

Gayrimenkul ve Miras Davalarında Avukatın Önemi

Ortaklığın giderilmesi davalarında taraf teşkili eksikliği kararın bozulmasına yol açar. Ayrıca satış aşamasında kıymet takdirine doğru zamanda itiraz edilmesi, satış şartnamesinin incelenmesi ve ihale sürecinin takibi, taşınmazın gerçek değerinin altında satılmasını önlemek açısından kritik önem taşır. Hak kayıplarının önüne geçmek adına sürecin uzman bir gayrimenkul ve miras avukatı ile takip edilmesi önerilir.

ORTAKLIĞIN GİDERİLMESİ – İZALE-İ ŞUYU DAVASI YARGITAY KARARLARI

Konuyla ilgili bir kısım Yargıtay kararları aşağıdaki gibidir:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 22.09.2021 T. 2018/14-161 E. 2021/1063 K.

“12. Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle ortaklığın giderilmesi ile ilgili yasal düzenlemelere değinmekte yarar vardır.

13. Ortaklığın giderilmesi davaları, paylı mülkiyetin yahut elbirliği mülkiyetinin konusunu oluşturan taşınır ya da taşınmaz mal ya da hakların, paydaşlar veya ortaklar arasındaki birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirmek suretiyle ferdi mülkiyete geçmesini sağlayan davalardır. Niteliği itibariyle iki taraflı ve dava tarafları için benzer sonuçlar meydana getiren ortaklığın giderilmesi davaları, bu özelliği itibariyle diğer dava türlerinden ayrılmakta ve farklı usul işlemlerine tabî tutulmaktadır. Bu davalarda davalı da davacı gibi aynı haklara sahip olduğundan davacının satış suretiyle paylaşma istemesi, davalının aynen paylaşma istemesine engel teşkil etmeyecektir.

14. Paydaşlar arasında yapılmış bir hukukî işlem ya da malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması nedeniyle paylı mülkiyeti sürdürme zorunluluğunun bulunmadığı durumda [4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu ( TMK ) m. 698], her paydaş malın paylaşılmasını talep edebilir. Her bir paydaşa paylı mülkiyeti sona erdirebilmesi için tanınmış bir hak olan paylaşmayı isteme hakkı, yenilik doğuran ve paya bağlı bir haktır ( Oğuzman, M.Kemal/ Seliçi, Özer/Oktay-Özdemir, Saibe.: Eşya Hukuku, 22. Baskı, İstanbul 2020, s. 378 ).

15. Bir paydaş tarafından bu hakkın kullanılması, bütün paydaşların paylaşmayı yerine getirme borcunu doğurur. Paylaşmanın nasıl yapılacağı TMK'nın 699. maddesinde düzenlenmiş olup, bir veya birkaç paydaşın geçerli şekilde paylaşma istemleri ile paylaşma borcu doğunca, bu borcun rızaen yerine getirilmesi ( rızai paylaşma ) durumunda paylaşma, aynen bölüşme veya bedelini paylaşmak üzere malın pazarlık veya arttırma ile satılması ( bedelin bölüşülmesi ) ile gerçekleşebilir ( TMK m. 699/1 ). Şayet bir veya birkaç paydaşın paylaşmaya yanaşmaması ya da paylaşmanın tarzında anlaşamaması durumunda mahkeme tarafından paylaşmanın sağlanması ( kazai paylaşma ) için dava açılır. Bu davada paydaşlardan birinin istemi üzerine hâkim, malın aynen bölünmesi mümkün oldukça malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verecektir ( TMK m. 699/2 ).

16. Paydaşlığın giderilmesi davalarında mahkemece malın aynen bölünerek paylaştırılmasına karar verilebilmesi için taşınmazın yüzölçümü, pay-paydaş sayısı ve tarım arazilerinin niteliği ile imar mevzuatına göre aynen taksimin mümkün olup olmadığının araştırılması gerekir. Bunun için öncelikle taşınmazın son tapu kayıtlarının ve eğer varsa çaplarının getirtilip incelenmesi, bu kayıtların taşınmazla uyuşup uyuşmadığının ve tapu kayıtlarında düzeltilmesi gereken bir durumun bulunup bulunmadığının taşınmaz üzerinde keşif yapılarak aynen taksim yolu ile ortaklığın giderilmesi istenen taşınmazın yürürlükteki kanun ve yönetmelik hükümlerine göre aynen bölüşme yoluyla paydaşlığının giderilmesine uygun olup olmadığının saptanması, ondan sonra da karar verilmesi gerekir.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 10.03.2020 T. 2017/14-1753 E. 2020/279 K.

“12. Eski adıyla izale-i şüyu ve yeni adıyla ortaklığın giderilmesi davaları, paylı (müşterek ) ya da elbirliği (iştirak hâlinde ) ile mülkiyete konu olan taşınmaz veya taşınır mallarda paydaşlar/ortaklar arasında mevcut birlikte mülkiyet ilişkisini sona erdirip ferdi mülkiyete geçmeyi sağlayan iki taraflı, taraflar için benzer sonuçlar doğuran bir dava türüdür (Ruhi,C./Ruhi, A.C.: İzalei Şüyu Ortaklığın Giderilmesi Paylaşma Davaları (Güncel Yargıtay Kararlarıyla ), Ankara, 2018, s. 16-17 ).

13. Birden çok kimsenin taşınır veya taşınmaz nitelikteki aynı eşya üzerinde maddi şekilde bölünmemiş paylara malik olmalarına imkân veren mülkiyet türü, paylı mülkiyettir. Elbirliği ile mülkiyet hâli ise, 4721 Sayılı TMK'nın 701. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında “Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk dolayısıyla mallara birlikte malik olanların mülkiyeti, elbirliği mülkiyetidir. Elbirliği mülkiyetinde ortakların belirlenmiş payları olmayıp her birinin hakkı, ortaklığa giren malların tamamına yaygındır” şeklinde tanımlanmıştır. Ölüm olayı ile birlikte miras bırakanın malları üzerinde mirasçılar arasında kendiliğinden kurulan “miras ortaklığı” elbirliği ile mülkiyet hâlinin en tipik örneğidir. Mirasçılar ölüme bağlı olarak murisin malvarlığı (tereke ) unsurları üzerinde elbirliği hâlinde mülkiyete sahip oldukları için terekeye ait bütün haklar üzerinde ancak birlikte tasarruf edebilirler (TMK m. 640/2 ).

14. Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. 4721 Sayılı TMK'nın 642. maddesinde:

“Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça, her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir.

Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Mirasçılardan birinin istemi üzerine hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırmayı yapar. Mirasçılara verilen taşınmazların değerleri arasındaki fark para ödenmesi yoluyla giderilerek miras payları arasında denkleştirme sağlanır…”hükmü,

Aynı Kanun'un 650. maddesinde de;

“Mirasçılar, tereke mallarından mirasçı veya ortak kök sayısınca pay oluştururlar.

Anlaşma olmazsa, mirasçılardan her biri, payların oluşturulmasını sulh mahkemesinden isteyebilir. Payların oluşturulmasında hâkim, yerel âdetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu göz önünde bulundurur.

Payların özgülenmesi mirasçıların anlaşması uyarınca yapılır. Buna olanak bulunmazsa kur'a çekilir.” düzenlemesine yer verilmiştir.

15. Bu hükümlerden açıkça anlaşılacağı üzere, terekedeki mallara iştirak hâlinde malik olan her mirasçı, ortak sıfatıyla terekedeki taşınır ve taşınmaz malların aynen ve şayet bu mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden isteyebilir. Mirasçının açtığı ortaklığın giderilmesi davasında, hâkim imkân varsa taşınmazlardan her birinin tamamını bir mirasçıya vermek suretiyle paylaştırmayı yapar. Mirasçılara paylaştırma yapılırken şayet taşınmazların değerleri arasında fark varsa bu farkın para olarak ödenmesi yoluyla miras payları arasında denkleştirme sağlanır. Bu hüküm, paylı mülkiyetin sona erdirilmesi için açılan davada paylaşma biçiminin düzenlendiği TMK'nın 699/2. maddesiyle aynı mahiyettedir.”

Google Sites

Report abuse