Başlık: Görevi Kötüye Kullanma Suçu ve Cezası (TCK 257) | İhmal ve İcrai Haller

Meta Açıklama: Görevi kötüye kullanma suçu nedir, cezası kaç yıldır? TCK 257 kapsamında kamu görevlisinin görevi ihmal etmesi, icrai davranışı ve dava süreci hakkında detaylı rehber.

Görevi Kötüye Kullanma Suçu Nedir? (TCK 257)

Görevi kötüye kullanma suçu; bir kamu görevlisinin, görevinin kendisine verdiği yetkileri kanuna veya dürüstlük kurallarına aykırı şekilde kullanması ya da yapması gereken görevi ihmal etmesi/geciktirmesi sonucunda ortaya çıkan suç tipidir.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 257. maddesinde "Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçlar" başlığı altında düzenlenmiştir. Bu suçla korunan hukuki değer; kamu idaresinin saygınlığı, kamu hizmetlerinin disiplinli, adil, etkin ve dürüst bir şekilde yürütülmesidir.

Görevi Kötüye Kullanma Suçunun Türleri ve Cezaları Nelerdir?

TCK m. 257, eylemin icrai (etkin bir davranışla) veya ihmali (görevi yapmama/geciktirme) şeklinde işlenmesine göre iki farklı yaptırım öngörmüştür:

1. Görevin Gereklerine Aykırı Hareket Etme (İcrai / Aktif Davranış - TCK 257/1)

Kanunda ayrıca özel bir suç olarak tanımlanan haller dışında; görevinin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi:

6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(Örneğin: Bir kamu görevlisinin mevzuata aykırı olduğunu bildiği halde yetkisini kullanarak bir kişiye usulsüz ruhsat veya izin belgesi vermesi.)

2. Görevin Gereklerini İhmal Etme veya Geciktirme (İhmali / Pasif Davranış - TCK 257/2)

Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında; görevinin gereklerini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi:

3 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(Örneğin: Bir memurun kanuni süresi içinde yapması zorunlu olan bir işlemi kasıtlı olarak geciktirmesi veya yapmaması nedeniyle bir vatandaşın hak kaybına uğraması.)

Suçun Oluşabilmesi İçin Aranan "Netice" Şartları

Kamu görevlisinin göreve aykırı her hareketi tek başına ceza hukuku anlamında bu suçu oluşturmaz. Suçun tamamlanmış sayılması için aşağıdaki üç somut neticeden en az birinin gerçekleşmiş olması zorunludur:

Kişilerin Mağduriyetine Neden Olunması: Bireylerin haksız yere ekonomik, fiziki, sosyal veya hukuki bir zarara uğratılması.
Kamunun Zararına Neden Olunması: Devletin veya kamu kurumlarının mali, ekonomik veya prestij açısından somut bir zarara uğraması.
Kişilere Haksız Bir Menfaat Sağlanması: Kamu görevlisinin eylemi sonucu kendisi veya bir başkası lehine hukuka aykırı ekonomik/manevi bir kazanç sağlanması.

Tali (Tamamlayıcı) Suç Niteliği Ne Demektir?

TCK m. 257 maddesi "Kanunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dışında..." ifadesiyle başlar. Bu durum, görevi kötüye kullanma suçunun tali (tamamlayıcı) bir suç olduğunu gösterir.

Kamu görevlisinin eylemi kanunda düzenlenen daha özel bir suç tipine uyuyorsa (örneğin rüşvet, zimmet, irtikap, resmi belgede sahtecilik vb.), fail görevi kötüye kullanma suçundan değil, ilgili özel ve daha ağır yaptırımı olan suçtan yargılanır.

Şikâyet Süresi, Görevli Mahkeme ve Soruşturma Usulü

Şikâyet Durumu: Görevi kötüye kullanma suçu şikâyete tabi değildir. Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından re'sen (kendiliğinden) soruşturulur.
Görevli Mahkeme: Yargılamayı yapmaya görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi'dir.
Memurların Yargılanması Usulü: Kamu görevlileri hakkında bu suçtan dolayı soruşturma açılabilmesi kural olarak 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun kapsamında yetkili idari makamdan soruşturma izni alınmasına tabidir.

Ceza Davalarında Avukatın Önemi ve Hukuki Destek

Görevi kötüye kullanma davalarında; eylemin kast unsuru taşıyıp taşımadığı, somut bir mağduriyet veya kamu zararının doğup doğmadığı ve idari disiplin usulsüzlüğü ile ceza hukuku anlamındaki suç arasındaki farkın doğru kurulması hayati önem taşır.

Hem kamu görevlileri açısından meslekten çıkarılma ve hapis cezası riskini önlemek hem de kamu görevlisinin eylemi nedeniyle mağdur olan vatandaşlar açısından hak arama sürecini doğru yönetmek adına sürecin tecrübeli bir ceza avukatı tarafından takip edilmesi tavsiye edilir.

GÖREVİ KÖTÜYE KULLANMA SUÇU VE CEZASI YARGITAY KARARLARI

Konuyla ilgili olarak Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 16.04.2019 T. 2018/475 E. 2019/318 K. sayılı kararı aşağıdaki gibidir:

“Maddenin, birinci fıkrasında düzenlenen icrai davranışlarla görevi kötüye kullanma suçu, kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı hareket etmesi ve bu aykırı davranış nedeniyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olunması ya da kişilere haksız menfaat sağlanması ile oluşmaktadır.

Buna göre ilk şart, kamu görevlisi olan failin yaptığı işle ilgili olarak kanundan veya diğer idari düzenlemelerden doğan bir görevinin olması ve bu görevinin gereklerine aykırı davranmasıdır. Suçun oluşabilmesi için, norma aykırı davranış yetmemekte, fiil nedeniyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olunması ya da suç tarihi itibarıyla kişilere haksız kazanç sağlanması gerekmektedir.

Anılan maddenin gerekçesinde suçun oluşmasına ilişkin genel koşullar;

“Kamu görevinin gereklerine aykırı olan her fiili cezai yaptırım altına almak, suç ve ceza siyasetinin esaslarıyla bağdaşmamaktadır. Bu nedenle, görevin gereklerine aykırı davranışın belli koşulları taşıması hâlinde, görevi kötüye kullanma suçunu oluşturabileceği kabul edilmiştir. Buna göre, kamu görevinin gereklerine aykırı davranışın, kişilerin mağduriyetiyle sonuçlanmış olması veya kamunun ekonomik bakımdan zararına neden olması ya da kişilere haksız bir kazanç sağlamış olması hâlinde, görevi kötüye kullanma suçu oluşabilecektir.” şeklinde vurgulanmış, gerekçede yer verilen "Kazanç" ifadesi 6086 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle sonradan "Menfaat" olarak değiştirilmiştir.

Öğretide de; TCK’nın 257. maddesindeki suçun oluşmasının, kamu görevlisinin görevinin gereklerine aykırı hareket etmesi sonucunda kişilerin mağdur olması veya kamunun zarar görmesi ya da kişilere haksız menfaat sağlanması şartlarına bağlı olduğu, bu sonuçları doğurmayan norma aykırı davranışların, suç kapsamında değerlendirilemeyeceği açıklanmıştır (Mehmet Emin Artuk-Ahmet Gökçen-Ahmet Caner Yenidünya, Ceza Hukuku Özel Hükümler, Turhan Kitapevi, 11. Bası, Ankara, 2011, s. 913 vd.; Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara, 2013, s. 769; Veli Özer Özbek-Mehmet Nihat Kanbur-Koray Doğan-Pınar Bacaksız-İlker Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Seçkin Yayınevi, 2. Bası, Ankara, 2011, s. 974).

Görevin gereklerine aykırı hareket etmekten, kamu görevlisinin görevini kanun, idari düzenlemeler veya talimatların öngördüğü usul ve esaslardan başka surette ifa etmesi anlaşılmaktadır. Bu anlamda kamu görevlisinin herhangi bir şekilde kanuni yetkisini aşması, kanunun aradığı şekil şartlarına uymaması, takdir yetkisini amacı dışında kullanması, kanunun emir ve müsaade ettiği hareketinin gerektirdiği ön şartlara aykırı hareket etmesi, kendisine teslim edilen ve görevi sebebiyle kullanması gerekli eşyayı usulsüz kullanması gibi fiiller görevin gereklerine aykırılık kapsamında kalmaktadır.

Norma aykırı davranışın maddede belirtilen sonuçları doğurup doğurmadığının saptanabilmesi için öncelikle "Mağduriyet, kamunun zarara uğraması ve haksız menfaat" kavramlarının açıklanması ve somut olayda bunların gerçekleşip gerçekleşmediklerinin belirlenmesi gerekmektedir.

Mağduriyet kavramının, sadece ekonomik bakımdan uğranılan zararla sınırlı olmayıp bireysel hakların ihlali sonucunu doğuran her türlü davranışı ifade ettiği kabul edilmelidir. Bu husus madde gerekçesinde; "Görevin gereklerine aykırı davranışın, kişinin mağduriyetine neden olunması gerekir. Bu mağduriyet, sadece ekonomik bakımdan uğranılan zararı ifade etmez. Mağduriyet kavramı, zarar kavramından daha geniş bir anlama sahiptir." şeklinde vurgulanmış, öğretide de; mağduriyetin sadece ekonomik bakımdan ortaya çıkan zararı ifade etmeyip daha geniş bir anlama sahip olduğu, bireyin, sosyal, siyasi, medeni her türlü haklarının ihlali sonucunu doğuran hareketlerin ve herhangi bir çıkarının zedelenmesine neden olmanın da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğine işaret edilmiştir (Mehmet Emin Artuk-Ahmet Gökçen-Ahmet Caner Yenidünya, Ceza Hukuku Özel Hükümler, Turhan Kitapevi, 11. Bası, Ankara, 2011, s. 911 vd.; Mahmut Koca-İlhan Üzülmez, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Adalet Yayınevi, Ankara, 2013, s. 772; Veli Özer Özbek-Mehmet Nihat Kanbur-Koray Doğan-Pınar Bacaksız-İlker Tepe, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler, Seçkin Yayınevi, 2. Bası, Ankara, 2011, s. 974.).

Kişilere haksız menfaat sağlanması, bir başkasına hukuka aykırı şekilde her türlü maddi ya da manevi yarar sağlanması anlamına gelmektedir.

Kamunun zarara uğraması hususuna gelince; madde gerekçesinde "Ekonomik bir zarar" olduğu vurgulanan anılan kavramla ilgili olarak kanuni düzenleme içeren 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 71. maddesinde; kamu görevlilerinin kast, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunması şeklinde tanımlanan kamu zararı, her olayda hâkim tarafından, iş, mal veya hizmetin rayiç bedelinden daha yüksek bir fiyatla alınıp alınmadığı veya aynı şekilde yaptırılıp yaptırılmadığı, somut olayın kendine özgü özellikleri de dikkate alınarak belirlenmelidir. Bu belirleme; uğranılan kamu zararının miktarının kesin bir biçimde saptanması anlamında olmayıp miktarı saptanamasa dahi, işin veya hizmetin niteliği nazara alınarak, rayiç bedelden daha yüksek bir bedelle alım veya yapımın gerçekleştirildiğinin anlaşılması hâlinde de kamu zararının varlığı kabul edilmelidir. Ancak bu belirleme yapılırken, norma aykırı her davranışın, kamuya duyulan güveni sarstığı, dolayısıyla, kamu zararına yol açtığı veya zarara uğrama ihtimalini ortaya çıkardığı şeklindeki bir düşünceyle de hareket edilmemelidir.”

Google Sites

Report abuse