Tutuklama Nedir? (CMK 100)

Tutuklama; ceza muhakemesinde şüphelinin veya sanığın hürriyetinin geçici olarak kısıtlanmasını sağlayan, kişi hürriyetine ve güvenliğine müdahale eden en ağır koruma tedbiridir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 100 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.

Tutuklama bir ceza veya mahkûmiyet değil; yargılamanın sağlıklı yürütülmesini, kaçmanın önlenmesini ve delillerin korunmasını amaçlayan geçici bir tedbirdir.

Tutuklama Kararı Verilebilmesinin Şartları Nelerdir?

Bir olayda soruşturma veya kovuşturma aşamasında tutuklama kararı verilebilmesi için kanunda aranan temel şartların bir arada gerçekleşmesi zorunludur:

1. Kuvvetli Suç Şüphesini Gösteren Somut Deliller

Tutuklama kararı verilebilmesi için sanığın veya şüphelinin suçu işlediğine dair soyut iddialar yeterli değildir. Suçun işlendiği hususunda yüksek bir olasılık sunan somut ve objektif delillerin bulunması şarttır. Kuvvetli suç şüphesi her somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilir.

2. Tutuklama Nedeninin Varlığı

Kuvvetli suç şüphesinin yanı sıra kanunda sayılan tutuklama nedenlerinden en az birinin bulunması gerekir:

Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı hususunda somut olguların bulunması,
Delilleri yok etme, gizleme, değiştirme veya karartma şüphesinin bulunması,
Tanıık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunulması.

(Ayrıca katalog suçlar olarak adlandırılan ağır suçlarda tutuklama nedeni kanunen var sayılabilir.)

3. Ölçülülük İlkesi

Verilmesi düşünülen tutuklama tedbiri ile işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri arasında bir orantı bulunmalıdır. Tutuklama son çare (ultima ratio) olup, adli kontrol tedbirleri (imza atma, yurt dışı çıkış yasağı vb.) yetersiz kalacağı anlaşıldığında başvurulmalıdır.

Tutuklama Yasağı Nedir? Hangi Durumlarda Tutuklama Kararı Verilemez?

Kanun koyucu, hafif nitelikteki veya düşük cezalı suçlarda hürriyeti bağlayıcı tedbirlerin uygulanmasını engellemek amacıyla tutuklama yasağı düzenlemiştir.

Şu hallerde tutuklama kararı verilemez:

Adli Para Cezası Gerektiren Suçlar: Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez.
Üst Sınırı 2 Yıldan Az Olan Suçlar: Hapis cezasının üst sınırı 2 yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.

İstisna: Vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlarda (örneğin kasten yaralama) cezanın üst sınırı 2 yıldan az olsa dahi tutuklama yasağı uygulanmaz ve şartları varsa tutuklama kararı verilebilir.

Tutuklama Kararına İtiraz ve Hukuki Destek

Tutuklama kararı, şüpheli veya sanık için en ağır koruma tedbiri olduğundan, kararın tebliğ veya tefhiminden itibaren kanuni süreler içinde tutuklamaya itiraz edilmesi ve tahliye talep edilmesi büyük önem taşır. Delillerin somutluğu, ölçülülük ilkesinin ihlali ve adli kontrol şartlarının uygulanabilirliği mahkemeye doğru aktarılmalıdır. Hak kaybına uğramamak ve tahliye sürecini hızlandırmak adına dosyanın tecrübeli bir ceza avukatı tarafından takip edilmesi hayati önem taşır.

TUTUKLAMA KARARI ŞARTLARI NELERDİR?

Tutukluluk konusu 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100 vd. maddelerinde düzenlenmiştir. Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir.

İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.

TUTUKLAMA SEBEPLERİ NELERDİR?

Tutuklama nedeni noktasında ise kanun koyucu aşağıdaki hallerde tutuklama nedeninin var sayılabileceğini belirtmiştir:

Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular,
Şüpheli veya sanığın davranışları;

- - 1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,
  - 2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,

hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa,

Ancak, katalog suç olarak adlandırılan suçlarda yukarıda yazılı şartlar aranmadan tutuklama nedeninin var sayılabileceği de belirtilmiş olup katalog suçlar ise aşağıdaki şekildedir;

Soykırım ve insanlığa karşı suçlar.
Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti.
Kasten öldürme.
Silahla işlenmiş kasten yaralama ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış kasten yaralama.
İşkence.
Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç).
Çocukların cinsel istismarı.
Hırsızlık ve yağma.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti.
Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (iki, yedi ve sekizinci fıkralar hariç).
Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar.
Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar.
6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’da tanımlanan silah kaçakçılığı.
4389 sayılı Bankalar Kanunu’nun 22. maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkralarında tanımlanan zimmet suçu.
4926 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu’nda tanımlanan ve hapis cezasını gerektiren suçlar.
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 68 ve 74. maddelerinde tanımlanan suçlar.
6831 sayılı Orman Kanunu’nun 110. maddesinin dört ve beşinci fıkralarında tanımlanan kasten orman yakma suçları
2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 33. maddesinde sayılan suçlar.
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 7. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen suçlar.

TUTUKLAMA KARARI VERME YETKİSİ KİME AİTTİR?

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hakimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya resen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukuki ve fiili nedenlere yer verilir.

Tutuklama istenildiğinde, şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek bir avukatın yardımından yararlanır.

Bu kararlara karşı itiraz edilebilir.

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı adli kontrol veya tutuklamanın artık gereksiz olduğu kanısına varacak olursa, şüpheliyi resen serbest bırakır. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiğinde şüpheli serbest kalır.

TUTUKLAMA SÜRELERİ NE KADARDIR?

Tutukluluk süreleri aşağıdaki gibidir:

- - Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde 1 yıl + 6 ay uzatılabilir.
  - Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde 2 yıl + 3 yıl uzatılabilir (terör suçlarında + 5 yıl uzatılabilir).
  - Soruşturma evresinde tutukluluk süresi ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen 6 ay, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde 1 yıl, terör suçlarında 1 yıl 6 ay + 6 ay uzatılabilir.
  - Tutukluluk süreleri, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından ise dörtte üç oranında uygulanır.

Google Sites

Report abuse