Başlık: Haksız Tahrik İndirimi Nedir? (TCK 29) Şartları ve İndirim Oranları

Meta Açıklama: Haksız tahrik nedir, şartları nelerdir? TCK 29 haksız tahrik indirimi oranları, haksız fiil ve şiddetli elem şartı hakkında detaylı hukuki rehber.

Haksız Tahrik Nedir? (TCK 29)

Haksız tahrik; haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kişi hakkında uygulanan ve ceza sorumluluğunu azaltan kanuni bir indirim nedenidir. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 29. maddesinde düzenlenen bu müessese, kişinin suç işlerken içinde bulunduğu psikolojik durumu ve mağdurdan kaynaklanan haksız davranışı göz önünde bulundurur.

Haksız tahrik bir kusurluluk hallendiren nedendir. Fail suçlu sayılmaya devam eder; ancak iradesini zayıflatan haksız eylem nedeniyle cezasında kayda değer bir indirime gidilir.

Haksız Tahrik İndiriminin Şartları Nelerdir?

Bir ceza davasında haksız tahrik hükümlerinin uygulanabilmesi ve ceza indirimi yapılabilmesi için şu 4 şartın bir arada bulunması zorunludur:

Haksız Bir Fiilin Bulunması: Tahrik oluşturan eylemin hukuk düzeni tarafından kabul edilmeyen, aykırı bir davranış (söz, fiil veya saldırı) olması gerekir.
Hiddet veya Şiddetli Elem Etkisi: Failin, bu haksız fiilin yarattığı öfke, hiddet veya derin üzüntü/elem etkisi altında kalması şarttır.
Tepki ve Nedensellik Bağı: Failin işlediği suç, mağdurun haksız fiilinin doğurduğu ruhsal durumun doğrudan bir sonucu ve tepkisi olmalıdır.
Eylemin Mağdurdan Kaynaklanması: Haksız tahrik teşkil eden eylemin bizzat suçun mağdurundan (veya mağdurla bağlantılı kişilerden) sadır olmuş olması gerekir.

Haksız Fiil ve "Hiddet/Elem" Niteliği

Haksız fiil terimi, geniş anlamda hukuk düzeninin tasvip etmediği her türlü tutum ve davranışı ifade eder. Ancak her haksız fiil otomatik olarak haksız tahrik indirimi sağlamaz.

Haksız tahrikin varlığı için söz konusu haksız davranışın; ortalama bir insanda hiddet veya şiddetli elem etkisi doğurabilecek ağırlıkta ve nitelikte olması gerekir. Basit ve önemsiz sürtüşmeler Yargıtay uygulamalarında haksız tahrik sayılmamaktadır.

Haksız Tahrik İndirimi Ne Kadardır? (TCK 29 İndirim Oranları)

Haksız tahrik durumunun varlığı mahkemece kabul edildiğinde, TCK m. 29 uyarınca faile verilecek cezada şu oranlarda indirime gidilir:

Ağırlaştırılmış Müebbet Hapis Cezası Yerine: 18 yıldan 24 yıla kadar hapis cezası verilir.
Müebbet Hapis Cezası Yerine: 12 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası verilir.
Diğer Hapis ve Cezalarda: Verilecek temel cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı (1/4 ile 3/4 arası) indirilir.

Hâkim; haksız fiilin ağırlığını, etki derecesini ve olayın gelişim şeklini dikkate alarak alt sınır ile üst sınır arasında bir indirim oranı belirler.

Ceza Davalarında Haksız Tahrik Savunması ve Hukuki Destek

Ceza yargılamasında haksız tahrik iddiaları; olayın meydana geliş şekli, tanık beyanları ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatları doğrultusunda titizlikle değerlendirilmelidir. Haksız tahrik unsurlarının mahkemeye doğru aktarılması, sanığın alacağı ceza miktarını doğrudan etkiler. Hak kaybına uğramamak ve ceza indirimlerinden eksiksiz yararlanabilmek için sürecin tecrübeli bir ceza avukatı ile takip edilmesi hayati önem taşır.

HAKSIZ TAHRİK YARGITAY KARARLARI

Konuyla ilgili olarak Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 24.09.2020 tarih, 2020/1-5 E. 2020/376 K. sayılı kararı aşağıdaki gibidir:

“İnsanın dış dünyaya yansıyan davranışlarını esas alan ceza hukuku, onun davranışlarında iç dünyasının, o anki ruh hâlinin ve genel psikolojik özelliklerinin önemi bulunduğunu kabul ederek bu psikolojik durumlara belli bir hukuki değer vermektedir. Bu itibarla modern ceza hukuku sadece işlenen suçu değil, suçun işlenmesinde etkili olan nedenleri göz önünde bulundurarak cezalandırma yoluna gitmektedir ( Devrim S., Yeni Türk Ceza Kanunu'nda Haksız Tahrik, AÜHFD, 2004, C. 54, s.225. ).

Haksız hareketin kişi üzerinde ve onun psikolojik aleminde bir tepki doğuracağını kabul eden modern ceza hukuku, failin bu durumunu değerlendirmekte, cezai sorumluluğunu azaltan bir sebep olarak görmektedir. Failin bu subjektif durumuna önem veren çeşitli ülkelerin ceza kanunlarında, failin cezasında belli oranlarda indirim yapılması esası kabul edilmiştir ( M. Muhtar Çağlayan, Yargıtay İçtihatları Işığında Haksız Tahrik üzerine Bir İzah Denemesi, Adalet Dergisi, Ocak –Şubat, 1982, S.1, s.14. ).

Bu düşünceden hareketle 5237 Sayılı TCK'nın 29. maddesinde de haksız tahrik;

"Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine onsekiz yıldan yirmidört yıla ve müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onsekiz yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir" şeklinde, ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak hüküm altına alınmıştır.

Ceza sorumluluğunu azaltan bir neden olarak düzenlenen haksız tahrik, kişinin haksız bir fiilin kendisinde meydana getirdiği hiddet ya da şiddetli elemin etkisi altında suç işlemesi durumunda kusur yeteneğindeki azalmayı ifade etmektedir. Bu hâlde fail, suç işleme yönünde önceden bir karar vermeden, dışarıdan gelen etkinin ruhsal yapısı üzerinde meydana getirdiği karışıklığın neticesi olarak bir suç işlemeye yönelmektedir. Bu yönüyle haksız tahrik, kusurun irade unsuru üzerinde etkili olan nedenlerden biridir. Başka bir anlatımla, haksız tahrik hâlinde failin iradesi üzerinde zayıflama meydana gelmekte, böylece haksız fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altındaki kişinin suç işlemekten kendisini alıkoyma yeteneği önemli ölçüde azalmaktadır.

Ceza Genel Kurulunun istikrar kazanmış kararları ile öğretide de kabul gören görüşler doğrultusunda haksız tahrik hükmünün uygulanabilmesi için;

a- ) Tahriki oluşturan haksız bir fiil bulunmalı,

b- ) Fail öfke veya şiddetli elemin etkisi altında kalmalı,

c- ) Failin işlediği suç bu ruhsal durumunun tepkisi olmalı,

d- ) Haksız tahrik teşkil eden eylem mağdurdan sâdır olmalıdır.

01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu'nda, 765 Sayılı Kanun'da yer alan "ağır – hafif tahrik" ayırımına son verilerek; tahriki oluşturan eylem, somut olayın özelliklerine göre hâkim tarafından değerlendirilip, sanığın iradesine etkisi göz önünde bulundurulmak suretiyle, maddede gösterilen iki sınır arasında belirlenen oranda cezasından makul bir indirim yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

Haksız tahrik hükmünün uygulanabilmesi açısından, failin suçu ilk haksız fiilin doğurduğu öfke veya şiddetli elemin etkisiyle işleyip işlememesi önemlidir. Mağdur ya da ölenden gelen haksız hareketin psikolojik etkisinin devam ettiğinin kabulünde zorunluluk bulunan hâllerde, haksız tahrik hükmünün uygulanması gerekmektedir.

Karşılıklı tahrik oluşturan eylemlerin varlığı hâlinde, fail ve mağdurun yek diğeri yönünden tahrik oluşturan bu haksız davranışları birbirlerine oranla değerlendirilmeli, öncelik-sonralık durumları ile birbirlerine etki-tepki biçiminde gelişip gelişmediği göz önünde tutulmalı, ulaştıkları boyutlar, vahamet düzeyleri, etkileri ve dereceleri gibi hususlar dikkate alınmalı, buna göre; etki-tepki arasında denge bulunup bulunmadığı gözetilerek, failin başlangıçtaki haksız davranışına gösterilen tepkide aşırılık ve açık bir oransızlık saptanması hâlinde, failin haksız tahrik hükümlerinden yararlandırılması yoluna gidilmelidir.”

Google Sites

Report abuse